DE BESTE HAVENVAKSCHOOL TER WERELD

 

“...DE JONGENS GINGEN HARDER DAN IK...”



 

HENK (Herman) AARSE

Het is haast niet voor te stellen dat er ooit één school in Nederland heeft bestaan waar in zulke superlatieven over vroegere leraren werd gesproken als over de Havenvakschool.

Dat geldt in het bijzonder voor de man van het allereerste uur: Henk Aarse. Bloemrijk zijn de recensies die ons door tientallen Oud-leerlingen worden toegezonden over de beste jeugdleider van na de Tweede Wereldoorlog waarvan de Havenvakschool, dus wij, het voorrecht hadden hem in ons midden te hebben.


Ook al duurde het maar tien jaar, van 1953 tot 1963, daarna aanvaarde Henk een functie als beheerder van een bungalowpark, waar hij nog heel lang met zijn gezin de regie zou voeren van honderden andere gezinnen.

Een klasbak, zeggen we in deze tijd.

De heer Aarse werd dan weer Herman en soms Henk genoemd. Dat laatste het meest. Zijn officiële voornaam is trouwens Herman. Maar zo spraken wij deze geweldenaar niet aan. Wij noemden hem gewoon “Baas Aarse”.

Zonder dat veel andere leraren dat wisten gebeurde er op de Havenvakschool gewoon wat Baas Aarse besliste. Zijn directe lijn naar de onderdirecteur Koos van Katwijk stak formidabel stevig in elkaar.

Herman Aarse overleed op 15 oktober 2005, eigenlijk zonder dat iemand van ons Oud-leerlingen dat wist. Dat was erg jammer.

Om het immense belang van de figuur Aarse te illustreren maken wij om te beginnen gebruik van een soort dagboek dat hij naliet. Wij ontvingen dit van zijn dochter Hennie, in het verleden ook al nauw met de HVS verbonden omdat zij in het Kerstspel “De Ster van Bethlehem” de maagd Maria voor haar rekening nam.

Wij zijn Hennie buitengewoon erkentelijk voor de hulp die zij hiermee biedt, want dit samenvattende dagboek, hoe eenvoudig ook van opzet geeft antwoord op veel vragen die wij hadden.

Als hij het over zichzelf heeft, lijkt het wel een gewone man. Maar dat was Henk Aarse zeer beslist niet!



Een prachtige foto van Henk Aarse tezamen met leerlingen op bezoek aan de Outward Bount School in Renesse. En als wij het goed zien tegenover hem nog net de contouren van Freule (Juffrouw) Ortt die overal bij was als er lichamelijke inspanningen geleverd moesten worden. En wat er in de tijd meteen opvalt: iedereen rookte. Voornamelijk shag natuurlijk; Drum of Samson.


 

Vervolg Dagboekaantekeningen Henk Aarse -  “een geschiedenisles”


:...We startten met 22 leerlingen en 4 onderwijskrachten. De heer Loedeman als leraar A.V.O., Cees Smal, de later zo bekende trombonist van verschillende orkesten, als sportleraar, de heer Reingoud als leraar metaal en mijn persoontje. Ik moest, naast de enkele lessen die ik gaf, de jongens binnen en buiten de school begeleiden.

Het organiseren van buitenschoolse activiteiten was eveneens een van mijn taken. Ik vond ook dat er een goed contact moest worden onderhouden met de ouders van de leerlingen, dus ging ik in de avonduren op huisbezoek. Op die manier trachtte ik de ouders en de school dichter bij elkaar te brengen.

De opleiding was, zeker in de eerste jaren, bij de havenarbeiders niet zo gewild. Wij stonden bijvoorbeeld aan ernstige kritiek bloot in de kantine van Thomsen’s Havenbedrijf. Wij vonden dat de jongens van gedekte tafels moesten eten met mes en vork.

Indien ik alles wat mij daar naar het hoofd werd geslingerd ernstig had genomen, had ik geen best leven gehad.

Door met die mannen te praten kregen we langzamerhand begrip voor ons standpunt en gingen ook zij zich iets menselijker gedragen door van hun kantine niet zo’n varkensstal te maken...Ons voorbeeld vond navolging en dat was op zich een leuk resultaat!

Het aanmelden van nieuwe leerlingen verliep ook niet zo vlot en daarom maakte ik met hoofden van scholen afspraken om de de klassen die daarvoor in aanmerking kwamen een praatje te houden over de haven en daarna over de school. Ieder half jaar kwam er een groepje bij en zo groeide de school gestadig, zij het langzaam.

Daarnaast was het een kunst om de jongens op school te houden, want zo gauw ze de leeftijd bereikten waarop ze mochten gaan werken, wilden ze van school af. Dan was het weer praten met de jongens en met hun ouders en gelukkig kon ik door deze manier van werken velen ervan overtuigen om de eenmaal begonnen opleiding af te maken.

Tot de opleiding behoorde ook een kampweek. Om daar een eigen karakter aan te geven ben ik enkele keren naar Limburg geweest om te zien hoe daar de O.V.S. draaide. Men had daar een systeem ontwikkeld dat bijzonder aansloeg bij de jongens.

Nadat ik daar veertien dagen de zaak had bekeken ben ik, met gebruikmaking van deze ervaringen, een eigen opzet gaan maken. Omdat de kampen in schooltijd plaatsvonden, werden ze trainingskampen genoemd.

De eerste twee jaren gingen we naar een terrein in Ommen en daarna naar een terrein in Overberg bij Amerongen, waar ik ook kampen met de clubhuisjongens gehouden had. Ik was daar ook gelegerd tijdens de mobilisatie in 1940 en was dus heel goed bekend met de Amerongse Berg. Ik kon me daar dus naar hartenlust uitleven! Voor de jongens waren deze kampen zwaar, maar niet TE zwaar. Het hele programma was erop gericht te weten te komen hoe de knapen zich in alle omstandigheden aanpasten, hoe het uithoudingsvermogen was, of ze leidinggevende capaciteiten hadden; kortom, het geheel was gericht op persoonlijkheidsvorming.

Later begonnen we ook met groepen mee te doen aan de Vierdaagse te Nijmegen, waarmee wij een traditie in gang zetten, die tot op de dag van vandaag in stand wordt gehouden.


V.l.n.r.: Koningin Juliana, Dr. Backx, Henk Aarse, Baas Reingoud en leerlingen


Ondertussen groeide de school gestadig en kreeg een steeds betere naam. Elk jaar moesten er lokalen bijgezet worden en het bestuur ging plannen maken om een modern schoolgebouw neer te zetten. Dat werd toen het gebouw dat nu bekend staat als de Prof. Ruttenschool aan de Waalhaven.

Maar, voordat het zover was, hadden we in het oude gebouw aan de Maashaven (we draaiden nog maar twee jaar) hoog bezoek. Koningin Juliana kwam een kijkje nemen! We hadden met de jongens een programma ingestudeerd met zang, sport en lekenspel. Het liep allemaal als een trein!

Leraren kwamen en leraren gingen en alleen Reingoud en ik waren nog van de pioniers overgebleven. Mijn werk, zoals ik het in het begin had opgezet, bleef ik in dezelfde lijn doorzetten, alleen lesgeven deed ik toen allang iet meer.

Wel ging ik in elke klas eenmaal in de week praten over allerlei dingen die met het leven te maken hadden, om zodoende op school ook nog regelmatig contact met de leerlingen te hebben. Omdat ik nog steeds vond dat het contact met de ouders zeer belangrijk was, was het huisbezoek een belangrijk onderdeel van mijn taak.

Ook vond ik het nuttig om, voordat de jongens voor de eerste keer op school kwamen, bij hen thuis kennis te maken met de ouders. Men stelde dit erg op prijs en het maakte een goede indruk. Hadden de jongens moeilijkheden, op welk gebied dan ook, dan stond ik klaar om te helpen.


Henk Aarse (links) tijdens een lerarenfeest in 1963. Zijn laatste feestje op de Havenvakschool


Daar ik vond dat ik op de dag zoveel mogelijk op school moest zijn, deed ik het huisbezoek veelal in de avonduren. Na twee jaar kwam daar ook nog bij dat de jongens het leerlingstelsel ingingen en was contact met de bedrijven waar de jongens werkten heel belangrijk. Wel kwam er een consulent voor het leerlingstelsel, in de persoon van de heer Wildervanck. Het klikte meteen tussen ons en er ontstond een hechte vriendschap tussen beide gezinnen.

Door het groeien van het aantal leerlingen en het toch willen vasthouden aan het huisbezoek, werd het onmogelijk alles op de fiets te doen.

Onze leerlingen woonden in alle uithoeken van de stad en ik kreeg van de school de beschikking over een scooter, een vervoermiddel dat toen net in opkomst was.

Met het in gebruik nemen van de nieuwe school, kreeg ik de beschikking over een van de eerste “lelijke eendjes” die er in Nederland liepen (zie links - red.). Ook voor het kampwerk, dat met het groeien van de school steeds omvangrijker werd, was dit vervoermiddel een uitkomst.

Ik kreeg er een assistent bij, die mijn werk wat kon gaan verlichten. Maar ik was zo met de school en het werk vergroeid dat het heel moeilijk was om dingen uit handen te geven. Vaak had ik het gevoel dat, als ik hem moest gaan vertellen wat de bedoeling was, ik het in die tijd al zelf had gedaan.

Het is altijd een van mijn slechtere karaktertrekjes geweest: ik kon dingen moeilijk uit handen gaven.

Daarbij kwam dan ook nog, dat ik ervan uitging dat iedereen even bezeten was van het werk als ik... Ik ben mij ervan bewust dat dit voor alle medewerkers die ik in de loop der jaren heb gehad, heel moeilijk is geweest.

Mijn kostje was gekocht en iedereen dacht dat ik tot aan mijn eindje wel aan de school verbonden zou blijven.

Maar, ik kwam tot de ontdekking dat de jongens harder gingen dan ik, en hoewel ik alle medewerking had om het wat kalmer aan te gaan doen, kon ik dit niet over mijn kant geven.

H. Aarse

Links: Op één van de schoolse feestelijkheden samen met zijn vrouw in een stijldans. Dit, uiteraard onder leiding van feestnummer Wil van Zutphen. Rechts: Afscheidscadeau uit handen van Dr. Stakenburg


Nog meer Henk Aarse

“De jongens gingen harder dan ik”, wat een integere eerlijke conclusie van de held die op de valreep erkende dat de zaken hem boven het hoofd waren gegroeid. De school was te groot geworden en het afleggen van al die huisbezoeken en het persoonlijk organiseren en volgen van de kampen was gewoon fysiek niet meer mogelijk.

Daar komt bij, dat in dit eenvoudige verslag de auteur zeer veel weglaat van hetgeen hij nog veel meer voor de school en de leerlingen heeft betekend, veelal op persoonlijk gezag en volstrekt naar eign inzicht want het ontbeerde de HVS de eerste jaren aan enige duidelijke structuur.

Henk Aarse was de vormingsleider in de ware betekenis van het woord.

Niet alleen de leerlingen werden gevormd, maar daarmee ook het instituut inclusief veel van de leraren.

Daarbij nam hij enorme risico’s die in deze tijd niemand meer zou willen lopen. Het zonder meer wegzenden van jongens van de kampen die zich misdroegen door hen zonder begeleiding fietsend in de nacht van de Veluwe naar huis te sturen.

Maar nooit ging er iets fout. Waarom niet? Omdat hij vervolgens zelf zijn nachtrust opofferde door hen 40 kilometer verderop onzichtbaar met zijn Eendje voorbij te tuffen om hen na 50 kilometer weer terug te sturen naar het kamp onder het motto: “...nu heb je je lesje wel geleerd...”.

Gesloopt kwamen de lastposten tegen het ochtendgloren weer op de gedisciplineerde locatie, om door diezelfde Baas Aarse te worden begroet alsof er helemaal niets aan de hand was geweest. Sans Rancune, en gek genoeg gold dat ook voor die knullen, wij dus, voor de rest van hun leven. Daarom missen veel van ons die Aarse nog steeds.

Op andere plaatsen op deze site, met name daar waar de foto’s en herinneringen van de Oud-leerlingen worden vastgelegd valt veel meer terug te vinden over deze grote man.

1980. Beter laat dan nooit. De uitreiking van de Eremedaille in Goud verbonden aan de Orde van Oranje Nassau door Burgemeester Kreijkes van Odoorn. Dit, voor zijn vele werkzaamheden op maatschappelijk gebied, maar vooral voor de grote rol van betekenis die hij heeft gespeeld bij de wording en verdere ontwikkeling van de Havenvakschool.

Pas 17 jaar na zijn afscheid van de school vielen deze versierselen Henk ten deel.

Aan de andere kant, wij zijn sinds zijn vertrek in 1963 nu een halve eeuw verder alvorens er zulke waarderende woorden zwart-op-wit namens de oud-leerlingen aan hem kunnen worden gewijd. Wat hadden wij onze waardering destijds nog graag persoonlijk willen laten blijken.


Links: Henk Aarse na zijn Havenvakschoolperiode. Hier met zijn 1e achterkleinkind in de armen.

En dochter Hennie Aarse (rechts) liet ons onlangs in een e-mail weten:

…O ja, weet je hoe zijn vijf achterkleinkinderen (inmiddels 6) hem noemden? Superopa…”


Broer van....

Het is wellicht nog de moeite waard op te tekenen dat Henk de broer was van de in die dagen Hoofdredacteur van Het Vrije Volk: Jacobus Aarse. Deze zat ten tijde van de Tweede Wereldoorlog in het verzet.

Jacobus belandde in 1944 in het kamp Rathenow waar hij prompt werd benoemd tot kampleider. Samen met de Russen wist hij te ontkomen uit dit kamp en maakte een bizarre reis richting zijn Rotterdam.


 

Afronding

Uit tal van reacties van Oud-leerlingen blijkt tegenspraak hoe de personeelsbezetting was in het allereerste begin van de Havenvakschool. Daarom is het fragment uit het dagboek van Henk Aarse zo waardevol waarin hij at precies beschrijft:

“...We startten met 22 leerlingen en 4 onderwijskrachten. De heer Loedeman als leraar A.V.O., Cees Smal, de later zo bekende trombonist van verschillende orkesten, als sportleraar, de heer Reingoud als leraar metaal en mijn persoontje...”

Zo begon het dus op maandag 7 september 1953 aan de Maashaven en niet anders.

En hoe vrolijk toog Henk Aarse toen nog naar zijn werk. Dochter Hennie Aarse herinnert zich:

“...Ik kan het me nog goed herinneren. 's Morgens samen op de scooter (HVS issue, zilverblauwe Vespa) van Overschie naar Zuid, luid zingend door de tunnel: "Schengt man sich Rosen in Tirol".

Tweestemmig. Ik werd afgezet op de Beijerlandse laan bij een vriendinnetje en ging dan naar school op het Afrikaanderplein en Pa ging door naar de Maashaven. Dinsdags en donderdags was ik eerder vrij en liep dan van school naar de HVS via Katendrecht...

Ik vroeg hem wel eens wat al die dames daar deden en zijn antwoord was: "Dat zijn sociale werksters".

En op een bepaalde manier was dat ook zo... Op de HVS van de Maashaven kan ik mij meneer Reijngoud nog goed herinneren. Die had een boot en Pa en Ma gingen af en toe met meneer en mevrouw Reijngoud varen.

Op de Maashaven hebben ze ook ons eerste vakantiehuisje getekend en kit klaar gemaakt; vervolgens met een busje naar Zeeland vervoerd en daar in elkaar gezet. Het paste allemaal precies. Toen de nieuwe school klaar was verhuisden wij rond die tijd naar Pendrecht en Pa’s promotie bestond uit  een "Lelijke Eend"...”


Henk Aarse zoals wij hem ook willen herinneren. Een foto uit 1955 uit een van de kampen.

Baas Aarse volledig geïntegreerd in de activiteiten die hijzelf voor de leerlingen had bedacht. Vlotten bouwen, zwemmen, keihard waterplezier. Want daarop en daarin moesten leerlingen van de Havenvakschool zich zeker thuis voelen.

Dank aan Oud-leerling Peter Scheffers voor deze prachtige historische foto.


 

Dagboekfragment Henk Aarse

“...Door mijn werk (Clubhuizen de Arend en Zeemeeuw) leerde ik de toenmalige secretaris van de Scheepvaart Vereniging Zuid kennen, die ook voorzitter was van de Rotterdamse Jeugdraad. Op zijn verzoek had ik enkele jaren een groot kerstfeest in het Groothandelsgebouw voor kinderen uit de binnenstad georganiseerd.

Ook had ik, als hoofdleider, kampen geleid voor kinderen van havenarbeiders. In het kamp dat in 1953 in Leersum werd gehouden kreeg ik bezoek van de heren Stakenburg en Peters en zij vroegen mij of ik geïnteresseerd was als vormingsleider in dienst te treden van de op te richten Havenvakschool. Ik verzocht ze mij wat tijd te geven om een en ander te overdenken...

“...Het was ook Dr. Stakenburg die mij na 7 jaar bij het clubhuis vandaan haalde, en naar de mede door hem opgerichte Havenvakschool haalde. Een nieuwe school met een nieuw schoolsysteem voor jongens van 14 tot 16 jaar. Het waren stuk voor stuk jongens die baalden van een school en dreigden tussen wal en schip terecht te komen. Stakenburg had volgens hemzelf de beste jeugdleider van Nederland binnengehaald.

Ik dus.  Daar ik het zag als een nieuwe uitdaging besloot ik op hun uitnodiging in te gaan en na een denderend afscheidsfeest in het clubhuis, trad ik op 1 november 1953 in dienst van de Havenvakschool. Een exacte taakomschrijving was er niet en zo kreeg ik de kans om, naast de enkele lessen die ik gaf in houtbewerking, touwknopen en –splitsen, mijn licht op te steken in de haven.

De school was gevestigd in enkele omgebouwde loodsen van Thomsen aan de Maashaven op Katendrecht en het was vooral daar dat ik medewerking vroeg en kreeg van de afdelingschefs van dit bedrijf...”

Onder: Het 1e lerarenteam zoals Henk Aarse dat hieronder beschrijft. Echter, dat dreamteam hier op een foto uit 1955 bestaat uit vijf personen in plaats van vier. Wie helpt ons uit de dream. Deze zeer bijzondere historische  plaat werd ons toegezonden door Peter Scheffers (Oud-leerling). Namens allen hartelijk dank Peter. Wat mooi.

Van Izaak Huizinga ontvingen wij het volgende onderschrift bij deze foto:

“…Dat zijn van links naar rechts volgens mij Van Maanen sportleraar. Dan dacht ik Stakenburg  maar dat weet ik niet zeker  maar aan zijn hoofd te zien???  Dan leraar Jilleba die naar Groningen (zeevaartschool) is gegaan en de leraar die dr Duskind rookte en waarvan Kees van Herpen er altijd een paar pikte. En dan Melsie Rijngoud metaal leraar---- maar je mocht geen Melsie zeggen…”.

Volgens ons is het bijna goed Izaak. In het midden is het natuurlijk Henk Aarse zelf die je overslaat, maar de tweede van links is Dr. Stakenburg zeker niet hoewel de gelijkenis je op dat vermoeden kan brengen. De tweede van links is volgens ons “de allereerste directeur” die voor de HVS werd aangetrokken, de heer Loedeman. En ook Jilleba is niet goed denken wij – dit zou misschien Cees Smal kunnen zijn. En links is niet Van Maanen, maar de heer Vermetten die de eerste sportleraar was. Uiterst rechts is uiteraard: Baas Reijngoud.