DE BESTE HAVENVAKSCHOOL TER WERELD

 

1e artikel

DE OPROEP EN HET BEGIN

Eind 2008 publiceerde ik een aantal artikelen in de populaire gratis tweewekelijkse krant De Oud-Rotterdammer.

Het zou de start worden van een hereniging van zeer vele oud Havenvakschoolbetrokken die elkaar heel lang uit het oog waren verloren, TOT MEER DAN RUIM EEN HALVE EEUW.

 

De reacties waren overweldigend en voor velen ging vanaf dat moment De Beste Havenvakschool ter Wereld weer leven.

Op de hiernavolgende 6 pagina’s is dus kennis te nemen van de aanleiding tot de hergroepering. Wij begonnen met 0 (lees: NUL) HVS-contacten - van niemand wisten wij nog een adres, en zie wat er van is gekomen. Slechts uit een verkreukt fotoalbum visten wij nog wat illustraties op,

 

Zes verhalen Met foto’s, anekdotes en ontdekkingen die men gelet op het resultaat beslist historisch mag noemen. Veel leesplezier.

 

Overigens, de tweewekelijkse gratis krant De Oud Rotterdammer, waarvan de 50-plussers in Rotterdam en ver daarbuiten smullen, en aan wie wij dit mede te danken hebben, is ook op Internet te bekijken. Het adres van de site is: www.deoudrotterdammer.nl. 


Frits Bom



OPROEP AAN OUD-LEERLINGEN EN DOCENTEN VAN DE HAVENVAKSCHOOL



Links: Koningin Juliana geflankeerd door Dr. J.Ph. Backx en daarnaast vormingsleider H. Aarse tijdens bezichtiging van een van de eerste werkstukken van de vroegste leerlingen (ca. 1954), een minigrijper zelf gesmeed in de werkplaats van Baas Reijngoud.

Rechts: Wederom een bezoek van de toenmalige vorstin tijdens een AVO-les van Bob Dekker;

uiterst rechts consulent Hans van der Wiele.





Nog meer prominenten uit het verleden (1959). Rechts van Dr. Backx en de Koningin de vroegere burgemeester Gerard van Walsum en daarnaast Dr. Stakenburg en de eerste Algemeen Directeur van de Havenvakschool Peters.


Wij zijn dus zo partijdig als een Rotterdammer maar kan zijn. Want we zaten er zelf op. Van 1956 tot 1962. Dus vanaf kort na de oprichting. Het was de beste en leukste Havenvakschool ter wereld, ook al omdat er op onze globe nergens anders een Havenvakschool was. Wij spraken trouwens van HVS. Later zouden havenbaronnen en stadsbestuurders van alle continenten dit fantastische onderwijsproject bezoeken om het te kopiëren. Het was geen experiment, het was meteen raak.

 

De eerste leerlingen herinneren zich voornamelijk: lachen, onvoorstelbaar veel bulken, plezier. De avond tevoren je zelf al verkneukelen dat je de volgende dag weer naar school mocht. Eerst provisorisch aan de Maashaven in barakken en loodsen van Thomsen’s Havenbedrijf, later ultra modern aan de Waalhaven. Daar kreeg je trouwens zakgeld, en dat kwam ook al nergens ter wereld voor. Een school die elke week aan de leerlingen meer zakgeld uitdeelde dan hun ouders zich konden permitteren. In de jaren vijftig wekelijks van drie tot vier en een halve gulden, in een vet papieren loonzakje, om alvast aan de toekomst te wennen.


Muziek

 

Of er reed zomaar, een geschenk van de gemeente Rotterdam, een vrachtwagen voor met gloednieuwe muziekinstrumenten ter waarde van 50.000 gulden. Niemand die erop kon spelen. Maar de een was al dertien jaar, voelde zich 16, en pakte dus een tenorsaxofoon, ondergetekende een trombone, die met spieren een tuba, de ander een alt-sax en de volgende ontfermde zich over een trompet. Het leek meer op graaien.


En enkele weken later, eind december, speelde het zootje vanaf een heuse Katendrechtse havenvakschoolbühne voor de ouders “Nu zijt wellekome, Jesu, lieve Heer”.

Stel je voor, hun zoon, over wiens toekomst men zich even tevoren nog grote zorgen maakte speelde kerstliedjes in een schoolfanfare van toekomstige havenarbeiders.

De hoeren in de buurt waren helemaal  in de war .

Maar toen de Rock and Roll over ons heenkwam, Bill Haley, Elvis en Little Richard verdwenen de Kerstliedjes, en ook de instrumenten trouwens in een richting die altijd onbesproken is gebleven.

 

Maar de Havenvakschool-bestuurders lieten zich op het punt van culturele vorming daardoor niet tarten. Een jaar later voerde hetzelfde stel meermalen het beroemde toneelstuk De Ster van Bethlehem op, voor gepensioneerde havenarbeiders en verbaasde ouders, er kwam nooit een eind aan Kerstmis, zo leek het.

En ondergetekende speelde Herodes hetgeen hem niet alleen populair maakte bij veel bejaarden maar ook bij de dochter van Baas Aarse (de beste vormingsleider aller tijden) met wie hij als gevolg daarvan toen een poosje mocht vrijen. Niet alleen de Herdertjes lagen bij Nachte doch Herodus zelf ook..

 

Dirk van Noordenne (met een bijnaam die ik nu niet zo leuk meer vind) was meen ik de engel Gabriel maar toen hij in zijn volle lengte gevleugeld vanuit de hemel via een trapleer opkwam, het was meer inzweven aan een manilla broekstrop, kwam hij iets te ver op rij één terecht, in de schoot van zijn trotse pleegmoeder.

 

Honderden volkomen ware anekdotes van deze soort bestaan er uit die tijd. We willen ze horen. Oud-leerlingen en leraren, verzamelen! Hier en nu.

 

De prijsvraag


Wat was dat voor een eigenaardige school. Nogmaals, het was de meest vooruitstrevende, intelligent doordachte, komische, nuttige en geslaagde vorm van vakonderwijs die ons land ooit heeft gekend.

De Koninklijke familie trok er zelfs meermalen op uit om het zelf te zien. Men was er als het ware kind aan huis. De vele foto’s getuigen ervan.


Diverse malen Koningin Juliana, later enkele keren Prins Claus, nog later Willem Alexander, maar in 1960 ook al de toenmalige Prinses Beatrix met wie ik het voorrecht had als HVS-leerling aan boord van de Waterman een broodje te eten (foto onder), en wat te keuvelen over het machtige plezier dat wij elke dag weer hadden op die Havenvakschool.

Zij wou ook wel, zei ze toen. Maar meiden mochten pas veel later.








Sinds 1943


Wie had deze wonderbaarlijke school bedacht en waarom.


Laat ik beginnen met een nieuwtje.


Het idee van een Havenvakschool dateert al uit de Tweede Wereldoorlog. Tot dusver wilde de overlevering ons doen geloven dat het Prof. Rutten was die in opdracht van het bestuur van de Havenvereeniging Rotterdam met Dr. J. Ph. Backx als initiator de eerste contouren trok.

Maar in die reconstructie daarvan heb ik altijd een paar hiaten aangetroffen.


Vandaar dat ik ben gaan grasduinen in de archieven van het Gemeentearchief Rotterdam en trof daar enkele zeldzame en zeer verrassende documenten aan waaruit blijkt dat de Havenvakschool het gevolg is van een prijsvraag die de Havenvereeniging Rotterdam in 1943 had uitgeschreven (overigens, ook met Jan Backx in de jury). 


Winnaar werd een zekere heer Fr. Kruis (rechts), Hebronstraat 1a, Rotterdam, die de Havenvakschool bedacht en een toekomstmodel ontwierp, en er f 50,- aan prijzengeld voor ontving, enigszins in contrast dus met de latere gulheid van de bestuurders toen zij van de havenbedrijven de portemonnee mochten openen. Kruis werd uitgenodigd (onbezoldigd) een tweede nota te schrijven en dat rapport leidde tot de definitieve beslissing van de oprichting en zodoende kreeg Prof. Rutten later de opdracht het model uit te werken.

In die volgorde dus. 

Eigenlijk had Rotterdam dit prachtige opleidingsinstituut te danken aan de Tweede Wereldoorlog, want de bedenker, de heer Kruis, schreef in 1943 in bloemrijke taal hierover:

 


“…In een tijd dat ons havenbedrijf in een gedwongen rust verkeert is het nodig dat het Rust Roest op ons geen vat krijgt, zodat het dus nu de tijd is om ons te bezinnen op al wat in ons havenverkeer voor den oorlog niet goed of volledig, dan wel voor verbetering of vereenvoudiging vatbaar was…”.

 

Wat mooi, en wat Rotterdams, en wat jammer dat dit zo voortreffelijke uitgangspunt nooit eerder bekend is geworden. Van de oorlogsnood een deugd maken. En wat hebben de havens, de stad en het land ervan geprofiteerd. Briljant.

 

(links: Dr. J.Ph Backx)


En eigenlijk is het dan jammer dat, hoe terecht ook overwogen, geen van de latere vervolgscholen van de Havenvakschool (Haven en Vervoerscholen), zoals de Jan Backx, de Prof. Rutten, de Dr. A.J.T. Stakenburg, of nu het Scheepvaart en Transport College ooit de naam hebben mogen krijgen van die 50-gulden winnaar Fr. Kruis, de bedenker van wat Rotterdam na de oorlog echt nodig had. 

 

Daarom hierbij ook de oproep aan allen die nog zouden kunnen traceren wie deze Fr. Kruis was, vermoedelijk ook een havenondernemer, ons te voorzien van een goede foto van hem zodat er op deze plaats nog een postume huldiging mogelijk wordt. Dat moet toch mogelijk zijn.


(Voor de afloop van de speurtocht naar Kruis zie een van de volgende artikelen).


Links, de “bootwerkers” van voor de oorlog en rechts een van de eerste Havenvakschoolploegen in de jaren vijftig aan het werk. Op dit moment dus nog niet erg veel verschil in het type arbeid. Het zou gaandeweg turbulent veranderen en de verschillen zouden enorm worden.


 



Links: het kon niet op met Koninklijke bezoeken. Ditmaal Prins Claus die aan de nieuwe school

aan de Waalhaven in 1959 werd rondgeleid door Hans van der Wiele.

Rechts: Weer een bezoek van de prins-gemaal. Prins Claus raakt in gesprek met Koos Wernke, oud-leerling maar intussen “bevorderd” tot instructeur. Aan de andere kant van Claus leraar-entertainer Wil van Zutphen en de toenmalige Burgermeester van Rotterdam André van der Louw.


Een leuk project


Wij komen er nog op terug hoe ongelooflijk belangrijk de oprichting van deze school is geweest voor de ontwikkeling van de Rotterdams havens, en dus de stad, de economie, de cultuur en de inwoners.


De bootwerker van voor de oorlog werd zodoende havenarbeider, vervolgens havenwerker, en ontwikkelde mee in de vele havenvakken die vervolgens ontstonden als gevolg van de mechanisering (voornamelijk containers) en kwam uiteindelijk terecht in een van die tientallen hoogwaardige technische beroepen van allure en van deze tijd.

 

Wij willen er op deze plaats voornamelijk over berichten aan de hand van een oproep aan oud-leerlingen en vroegere leraren. We kennen ze allemaal toch nog, de “bazen” van destijds?

Waldi Telgt, Bob Dekker, de broers Theo en Wil van Zutphen, Hans van der Wiele, Ab Groenendijk, Henk Aarse (over ieder van hen valt wel een positief boek te schrijven), zo prominent en indringend was elkeen bij het project betrokken) en vele vele anderen, waarover wij het nog willen hebben, zoals adjunct-directeur Van Katwijk die onsterfelijk werd met zijn aankondiging: “…Jongens, morgenmiddag is het ouderavond, dus alles opruimen nu..”. 

 

De havenvakschoolleraren van het eerste uur. In wisselende bezetting was dit de ploeg die de eerste 3 á 4 jaren de kar trok.


En wie weet waar dat toe leidt. Want het valt toch ernstig te betreuren dat in 2003 het vijftigjarig bestaan niet werd gevierd.

Misschien is het mogelijk de 55-jarige herinnering eraan volgend jaar in 2009 wél allure te geven. Wie weet.


Het is allemaal afhankelijk van wat oud-leerlingen, leraren en andere betrokkenen, met name uit de eerste 10 jaren van het bestaan, vanaf 1953, nog weten te produceren aan prachtige verhalen, vooral ook foto’s!, en anekdotes.

 

En we willen natuurlijk ook allemaal weten, hoe vervelend dat ook kan uitpakken, wie leven er nog, wie doen er nog mee aan het aardse spelletje. De eerste lichting oud-leerlingen heeft de AOW al overgemaakt gekregen, maar hoe onsterfelijk zijn onze leraren van destijds.


Stuur al wat jullie weten naar mijn mailadres, en uiteraard kom ik daar in de komende nummers van de Oud-Rotterdammer op terug. Als er iets bij dit blad past is het wel om de herinnering aan zoiets briljants als die eerste uren van de Havenvakschool levend te houden om daarmee het grote succes van de havens en ha
venarbeid na de Tweede Wereldoorlog te onderbouwen.

 

Doe mee oud-bazen van het eerste uur en gediplomeerde maten van destijds, maar ook die afvielen, laat van je horen.

 

Frits Bom

 

Dr. J. Ph. Backx die in 1943 als voorzitter van de Havenvereeniging Rotterdam een prijsvraag zou uitschrijven om een betere na-oorlogse haven tot stand te brengen.


De Rotterdamse haven was immers voor een groot deel platgebombardeerd en lag nagenoeg stil.


In volgende artikelen en op deze site veel meer over Jan Backx, de man die zich tevens als directeur van Thomsen’s Havenbedrijf en in veel andere prominente functies zou onderscheiden als een van de belangrijkste ondernemers die de Rotterdamse haven tot op de dag van vandaag heeft gekend.

Links: 1953 Vlaghijsen bij de 1e Havenvakschool op het terrein van Thomsen’s Haven Bedrijf aan de Maashaven.


Onder: 1959 - Het vlaghijsen wordt gecontinueerd bij de nieuwe HVS aan de Waalhaven.